Không gian văn hóa Bắc Bộ xưa trong phim "Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu".
Chỉ trong thời gian ngắn đầu năm 2026, dòng phim lịch sử có thêm nhiều dự án mới ra mắt. Nổi bật là Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh, tác phẩm huyền sử lấy cảm hứng từ truyền thuyết về lăng mộ Đinh Tiên Hoàng. Nội dung xoay quanh hành trình của bảy tráng sĩ nhận nhiệm vụ đưa 99 quan tài theo nhiều hướng nhằm đánh lừa kẻ thù đang âm mưu phá hoại lăng mộ.
Bối cảnh thời Đinh, giai đoạn hình thành nền độc lập đầu tiên của dân tộc, tạo điểm tựa lịch sử cho tác phẩm. Tuy nhiên, phim kết hợp yếu tố võ thuật, tâm lý và huyền sử để tạo nên nhịp kể linh hoạt, phù hợp thị hiếu người xem hiện đại.
Đặc biệt, hệ thống phục trang trong phim được đầu tư công phu, thể hiện rõ chiều sâu văn hóa. Nổi bật là các bộ giáp trụ, trong đó trang phục của vua Đinh Bộ Lĩnh được chế tác trong thời gian dài, trải qua nhiều lần chỉnh sửa để hoàn thiện. Các chi tiết như hổ phù, hoa văn hay mũ đội đầu được thiết kế dựa trên cảm hứng mỹ thuật các triều đại, đồng thời phân biệt rõ tính cách và vị thế từng nhân vật. Bên cạnh đó, hệ thống binh khí với nhiều loại vũ khí khác nhau cũng được xây dựng dựa trên bối cảnh lịch sử thời Đinh, góp phần tăng tính chân thực cho tác phẩm.
Chia sẻ về dự án, diễn viên Johnny Trí Nguyễn, đạo diễn hành động của phim, nhấn mạnh mong muốn tái hiện tinh thần của cha ông chân thực, từ đời sống đến võ thuật và cách chiến đấu. Với anh, đây là hành trình trở về cội nguồn bằng điện ảnh. Cùng quan điểm, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình nhìn nhận tác phẩm như lời nhắc nhớ về những giá trị truyền thống, nơi lòng trung thành và nghĩa khí làm nên sức mạnh dân tộc.
Nếu Hộ linh tráng sĩ mang màu sắc huyền sử và hành động, thì Hoàng hậu cuối cùng (Bảo Nhân, Namcito đạo diễn) lại tiếp cận lịch sử từ góc nhìn cung đình, tập trung vào số phận nhân vật. Dự án khởi quay vào cuối tháng 3/2026 tại điện Kiến Trung (Đại nội Huế), sau quá trình chuẩn bị kéo dài gần 6 năm. Kịch bản được phát triển từ các tác phẩm văn học kết hợp tham vấn chuyên gia, nhằm vừa đảm bảo nền tảng lịch sử, vừa giữ được tính sáng tạo.
Đại diện đoàn phim cho biết tác phẩm không hướng tới việc tái hiện toàn cảnh lịch sử, mà tập trung vào hành trình cá nhân. Qua đó, bộ phim mở ra những lát cắt về thân phận, tình cảm và lựa chọn của con người trong bối cảnh biến động.
Cùng xu hướng tiếp cận lịch sử qua số phận con người, dự án điện ảnh Đất đỏ (Lê Văn Kiệt đạo diễn), tái hiện cuộc đời anh hùng Võ Thị Sáu, hiện trong quá trình tuyển chọn diễn viên. Theo đại diện đơn vị sản xuất, kịch bản không chỉ khắc họa hình tượng anh hùng mà còn tập trung vào chân dung thiếu nữ 13 tuổi với đời sống nội tâm.
Câu chuyện theo chân Võ Thị Sáu từ tuổi thơ tại Đất Đỏ, qua những năm tháng hoạt động ở chiến khu Long Mỹ đến khi tham gia Đội công an xung phong. Các chi tiết đời sống được khai thác nhằm tái hiện lịch sử từ góc nhìn gần gũi. Không gian phim được phục dựng theo hướng chân thực, phản ánh điều kiện khắc nghiệt của chiến tranh và tạo chiều sâu cảm xúc.
Trước làn sóng dự án mới của năm 2026, thị trường điện ảnh Việt trong những năm gần đây đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực từ dòng phim khai thác yếu tố lịch sử - văn hóa. Không ít tác phẩm tạo được dấu ấn cả về doanh thu lẫn hiệu ứng xã hội, phản ánh sự chuyển biến trong cách tiếp cận đề tài.
Thực tế phòng vé cho thấy sức hút ngày càng rõ của dòng phim này. Đào, Phở và Piano (đạo diễn Phi Tiến Sơn) - dự án do Nhà nước đặt hàng - tạo hiệu ứng tích cực khi đạt doanh thu hơn 21 tỷ đồng. Tiếp đó, Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cán mốc hơn 170 tỷ đồng. Đáng chú ý, Mưa đỏ (đạo diễn Đặng Thái Huyền) đạt doanh thu 700 tỷ đồng sau hơn một tháng công chiếu.
Sự đa dạng trong cách tiếp cận thể hiện rõ khi yếu tố lịch sử - văn hóa được đưa vào nhiều thể loại khác nhau. Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu của Victor Vũ kết hợp yếu tố trinh thám với bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, trong khi Nhà gia tiên của Huỳnh Lập khai thác tín ngưỡng và văn hóa gia đình Việt. Cả hai tác phẩm đều tạo được sức hút đáng kể, đồng thời ghi nhận kết quả khả quan tại phòng vé (đạt 240 tỷ đồng và vượt mốc 200 tỷ đồng).
Ở hướng khác, Tết ở làng địa ngục minh chứng khả năng đưa yếu tố văn hóa vào thể loại khó như kinh dị. Phim khai thác phong tục truyền thống cũng như các quan niệm dân gian về đời sống tâm linh: cúng ông Công ông Táo, tục xin chữ treo ngày Tết, tảo mộ, gói bánh chưng... Sự đan cài này giúp tác phẩm tạo nên màu sắc liêu trai, đồng thời giữ được sự gần gũi và chiều sâu cảm xúc.
Không gian văn hóa trên màn ảnh đang được mở rộng qua nhiều cách tiếp cận đa dạng. Từ câu chuyện ẩm thực gắn với Hà Nội trong Mùi phở, đến đời sống vùng biển Bình Thuận trong Báu vật trời cho, hay không gian miền Tây với yếu tố tâm linh và nghề truyền thống trong Quỷ nhập tràng 2, mỗi tác phẩm góp phần khắc họa một lát cắt riêng của bản sắc văn hóa Việt.
Bên cạnh đó, việc đưa làng nghề vào điện ảnh cho thấy hướng tiếp cận sâu hơn với bản sắc văn hóa. Hai muối phản ánh nghề làm muối tại ấp đảo Thiềng Liềng, gắn với câu chuyện phát triển du lịch địa phương. Trong khi đó, Nhà ba tôi một phòng khai thác nghề làm mắm, tái hiện đời sống lao động và những giá trị truyền thống đang được gìn giữ.
Có thể thấy, khai thác bản sắc một cách hiệu quả giúp nâng cao giá trị nội dung và tạo cầu nối giữa nghệ thuật với đời sống. Sự quan tâm ngày càng rõ của khán giả đối với dòng phim này phản ánh tiềm năng phát triển bền vững, đồng thời mở ra cơ hội để điện ảnh Việt khẳng định vị thế bằng chính những giá trị nội tại.
Ở góc độ chiến lược, định hướng phát triển điện ảnh Việt Nam trong những năm tới cũng đặt trọng tâm vào việc phát huy bản sắc dân tộc. Để đạt được mục tiêu này, việc khai thác hiệu quả đặc trưng văn hóa trong từng tác phẩm được xem là yếu tố then chốt.
Khi bản sắc được khai thác đúng cách, điện ảnh không dừng ở việc kể chuyện mà còn tạo ra những kết nối mới với đời sống đương đại. Đây là hướng đi phù hợp với thị hiếu khán giả, đồng thời là cơ sở để điện ảnh Việt từng bước định vị mình trên bản đồ khu vực bằng chính những giá trị riêng./.
Hoài Như - Phương Hạ