“Rác AI” tạo thêm áp lực cho những người sáng tạo nội dung. Ảnh: Benzingia
Nỗi lo “rác kỹ thuật số”
Theo The Next Web, “AI slop” (rác AI) xuất hiện nhiều trên không gian mạng. Đây là thuật ngữ chỉ nội dung chất lượng thấp, sáo rỗng hoặc vô nghĩa được tạo ra hàng loạt bằng AI tạo sinh mà không có sự đầu tư công sức hay kiểm duyệt từ con người.
Với mục tiêu chủ yếu “câu view”, những nội dung này dễ lan truyền song cũng nhanh chóng bị lãng quên, giống như thời trang “mì ăn liền” đang lấn át hàng cao cấp. Đáng lo, “rác AI”, “bãi rác kỹ thuật số” này chiếm chỗ của nội dung tốt, giá trị thực trên mạng, gây ô nhiễm hệ sinh thái thông tin, xói mòn giá trị văn hóa và suy giảm niềm tin của người dùng.
The New York Times dẫn lời Paul Shovlin, chuyên gia AI tại Đại học Ohio nhận xét: “Rác AI là con dao hai lưỡi. Nhiều nền tảng chứng kiến mức độ tương tác tăng lên nhờ nó. Tuy nhiên, nó trở thành gánh nặng do sự tích tụ quá mức của những thông tin hỗn tạp khiến người dùng khó tiếp cận nội dung chất lượng”.
Đơn vị xuất bản từ điển nổi tiếng Merriam-Webster thậm chí chọn “slop” là “Từ của năm 2025”, cho thấy hiện tượng này vượt khỏi phạm vi trào lưu công nghệ để trở thành vấn đề văn hóa và xã hội.
Vấn đề trở nên đáng chú ý khi trẻ em là nhóm tiếp nhận nội dung nhiều nhất. Theo Euronews, nghiên cứu của tổ chức GNET cảnh báo làn sóng video “rác” hoạt hình về hình ảnh trái cây bắt mắt tưởng chừng vô hại có thể chứa nội dung bạo lực được che giấu dưới hình thức giải trí. Việc xem quá nhiều nội dung này có thể dẫn đến “brain rot” (thối não). Đây là hiện tượng chỉ sự sa sút về tinh thần hoặc trí tuệ khi tiêu thụ quá mức nội dung tầm thường hoặc không có giá trị.
Xây dựng môi trường số đáng tin cậy
Hàng loạt nền tảng công nghệ toàn cầu phát động chiến dịch dọn “rác AI” với nhiều giải pháp thiết thực. Theo The Guardian, Spotify gỡ bỏ 75 triệu bản nhạc rác được tải lên ồ ạt với nội dung trùng lặp; LinkedIn đưa quyền phát hiện và báo cáo “AI slop” trực tiếp cho người dùng.
Trong khi đó, Google không còn cố kiểm tra từng video riêng lẻ mà chuyển sang nhận diện các mô hình lạm dụng có tổ chức, chẳng hạn tốc độ tải nội dung bất thường. Cách tiếp cận này giúp loại bỏ 130 nghìn kênh chứa nội dung kém chất lượng khỏi nền tảng YouTube trong 6 tháng. Pinterest và Substack chọn cách tiếp cận mềm hơn, cho phép người dùng giảm mức độ xuất hiện của nội dung AI hoặc sử dụng các công cụ phát hiện loại nội dung này.
Những cách làm khác nhau cho thấy cuộc chiến chống “rác AI” vẫn chưa có một công thức chung. Vấn đề là làm sao dọn sạch mà không vô tình loại bỏ nội dung có giá trị. Các nền tảng không kiểm soát tốt “rác AI” có nguy cơ đánh mất người dùng khi họ ngày càng khó tìm thấy nội dung chất lượng giữa “biển” nội dung được sản xuất hàng loạt bằng máy móc.
Tuy nhiên, “chiến dịch dọn rác” này không đơn giản. Thực tế, nếu dùng thuật toán quá cứng rắn, các nền tảng có thể vô tình đánh đồng nội dung AI chất lượng thấp với những sản phẩm được tạo bằng AI có đầu tư nghiêm túc và hợp pháp. Chẳng hạn, nhà làm phim dùng AI để dựng bối cảnh, hiệu ứng với nội dung chất lượng và đăng hàng chục video thử nghiệm mỗi tháng. Ngược lại, một tài khoản khác có thể tạo hàng trăm video na ná nhau để “câu view”. Nếu chỉ dựa vào số lượng video, tần suất đăng tải hay dấu hiệu AI để xử lý, thuật toán rất khó phân định hai trường hợp khác nhau này.
Dọn “rác AI” không thể chỉ dừng ở việc xóa vài video độc hại, bởi đó mới là phần ngọn của vấn đề. Muốn giải quyết tận gốc, cần thay đổi cả trục phân phối nội dung, bao gồm quy định gắn nhãn nội dung AI; thiết kế mặc định an toàn hơn cho trẻ em; giảm phụ thuộc thuật toán tối ưu thời gian xem; phản hồi nhanh và có trách nhiệm trước sự cố. Đây mới là cách hạn chế “rác AI” ngay từ nguồn.
Theo AP, các đạo luật về dịch vụ số và AI của Liên minh châu Âu định hình cách tiếp cận sâu hơn trong việc ngăn chặn nội dung AI tiêu cực. Các nền tảng lớn phải đánh giá rủi ro hệ thống, tăng tính minh bạch và xử lý nội dung bất hợp pháp. Giờ đây, các nền tảng không thể chỉ chạy theo doanh thu, mà phải coi niềm tin của người dùng là giá trị cốt lõi cần được bảo vệ bền vững.
THƯ LÊ